Reactie van St. Anna Advies op concept Professionele Standaard Transparantie
Datum: 25 juni 2026
Auteurs namens St Anna Advies B.V.:
Dr.ir. Jolanda Jansen, Ivon Turnhout paraveterinair, Saskia Nab DVM, Roeland Wessels DVM
Inleiding
St. Anna Advies onderschrijft het belang van transparantie in de diergeneeskundige zorg. Heldere communicatie over kosten, mogelijkheden, verwachtingen en risico’s draagt bij aan vertrouwen, gezamenlijke besluitvorming en passende zorg.
Tegelijkertijd constateren wij dat de huidige conceptstandaard op meerdere punten doorschiet van een doelvoorschrift naar een middelvoorschrift. Hierdoor ontstaat het risico dat de focus verschuift van betekenisvolle communicatie naar administratieve afvinklijstjes. Dit komt de kwaliteit van de besluitvorming niet ten goede en vermindert de ruimte voor professioneel maatwerk.
De conceptstandaard lijkt transparantie grotendeels te definiëren als het verstrekken en vastleggen van informatie. Vanuit de wetenschap van consultcommunicatie zien wij transparantie echter primair als een proces van gezamenlijke besluitvorming, waarbij de informatievoorziening wordt afgestemd op de behoeften, mogelijkheden en voorkeuren van de individuele cliënt.
Juist omdat consulten plaatsvinden in uiteenlopende medische, emotionele en financiële omstandigheden, moet de standaard voldoende ruimte laten voor professionele afwegingen door dierenarts en cliënt. Dit sluit aan bij de uitgangspunten van contextualised care, waarbij zorg wordt afgestemd op de specifieke situatie van dier en eigenaar.
De conceptstandaard lijkt uit te gaan van het uitgangspunt dat alle relevante informatie altijd actief en volledig moet worden aangeboden, ongeacht de behoefte van de cliënt of de context van het consult.
In de praktijk verloopt goede communicatie anders. Professionele communicatie bestaat niet uit het eenzijdig overdragen van zoveel mogelijk informatie, maar uit het onderzoeken welke informatie nodig is voor deze cliënt in deze situatie.
Een dierenarts zou daarom moeten kunnen vragen:
Wanneer een cliënt aangeeft dat niet nodig te vinden, moet dat eveneens een legitieme uitkomst zijn.
Een standaard die uitgaat van gezamenlijke besluitvorming erkent dat cliënten verschillen in informatiebehoefte. Niet iedere cliënt wil of hoeft dezelfde mate van detail te ontvangen.
Wij adviseren daarom om uit te gaan van het principe:
“De dierenarts onderzoekt welke informatie de cliënt nodig heeft om een weloverwogen beslissing te kunnen nemen en stemt de informatievoorziening daarop af.”
Positief is dat de standaard het belang van passende zorg benoemt. Tegelijkertijd ontstaat elders in de tekst een fundamentele tegenstrijdigheid.
Enerzijds wordt gesteld dat dierenarts en cliënt gezamenlijk zoeken naar een passende oplossing die aansluit bij:
Anderzijds lijkt de standaard te verlangen dat alsnog alle diagnostische en therapeutische opties, inclusief risico’s en consequenties, besproken en vastgelegd worden.
Deze twee uitgangspunten zijn moeilijk verenigbaar.
Bijvoorbeeld:
Een hond presenteert zich met een gecompliceerde fractuur. Na inventarisatie van wensen, prognose en financiële mogelijkheden blijkt amputatie voor deze eigenaar de meest passende optie. Wanneer eigenaar en dierenarts hierover overeenstemming bereiken, voegt het weinig toe om vervolgens ook alle mogelijke reconstructieve operaties, verwijstrajecten, experimentele behandelingen of buitenlandse behandelopties uitgebreid te bespreken en vast te leggen.
Contextualised care betekent juist dat informatie wordt geselecteerd op relevantie voor de betreffende situatie.
Dit sluit aan bij ontwikkelingen in de humane gezondheidszorg, waaronder de kindergeneeskunde, waar gezamenlijke besluitvorming niet betekent dat alle theoretische mogelijkheden altijd volledig worden besproken, maar dat relevante opties worden afgestemd op de context van patiënt en gezin.
De standaard wekt op meerdere plaatsen de indruk dat alle behandelopties besproken moeten worden.
Dit roept fundamentele vragen op:
Een norm die gebaseerd is op volledige opsomming is in de praktijk niet uitvoerbaar en creëert juridische onzekerheid. Achteraf kan immers altijd worden gesteld dat nog een andere optie benoemd had kunnen worden.
Daarnaast bestaat het risico dat de beoordeling van het handelen van de dierenarts achteraf plaatsvindt met kennis van de uitkomst. Dat leidt tot een onrealistische verwachting van volledigheid.
Wij adviseren daarom een norm die uitgaat van:
“De dierenarts bespreekt de redelijkerwijs relevante opties die passend zijn binnen de context van dier, eigenaar en medische situatie.”
Een belangrijk neveneffect van de huidige formulering is het risico op defensieve diergeneeskunde.
Wanneer dierenartsen het gevoel krijgen dat zij achteraf kunnen worden afgerekend op iedere niet-besproken optie, ieder niet-genoemd risico of iedere niet-vastgelegde overweging, ontstaat een sterke prikkel om vooral juridisch volledig te willen zijn.
Dit kan leiden tot:
Paradoxaal genoeg kan een standaard die bedoeld is om transparantie te vergroten daarmee juist afbreuk doen aan effectieve communicatie. Transparantie ontstaat niet doordat zoveel mogelijk informatie wordt verstrekt, maar doordat relevante informatie op het juiste moment wordt besproken.
Een professionele standaard zou dierenartsen moeten beschermen tegen de verwachting van absolute volledigheid. De norm zou moeten zijn dat de dierenarts handelt zoals een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot in vergelijkbare omstandigheden zou doen, waarbij professionele afwegingen en de specifieke context van het consult leidend zijn.
De standaard legt veel nadruk op vastlegging van wat besproken is.
Hoewel goede dossiervoering belangrijk is, ontstaat het risico dat het dossier primair wordt ingericht ter juridische bescherming van de praktijk in plaats van ter ondersteuning van patiëntenzorg.
Bovendien leidt uitgebreide documentatieplicht tot extra administratieve belasting zonder dat dit automatisch leidt tot betere communicatie.
De standaard lijkt soms te veronderstellen dat alles wat besproken is ook uitgebreid moet worden vastgelegd. In de praktijk is dat niet haalbaar en ook niet noodzakelijk voor goede zorg.
Een professionele standaard zou vooral moeten beschrijven wat het doel van het gesprek is en minder voorschrijven hoe uitgebreid de verslaglegging daarvan moet zijn.
Wij begrijpen de wens om kosten transparant te maken.
Een verplichting om standaard schriftelijke kostenramingen of offertes aan te bieden of vast te leggen past echter niet bij alle situaties.
Veel cliënten geven expliciet aan:
Ook hier zou het uitgangspunt moeten zijn:
“De dierenarts bespreekt de verwachte kosten en vraagt of een schriftelijke kostenraming gewenst is.”
Dat sluit beter aan bij klantgerichtheid én voorkomt onnodige administratieve lasten.
Als communicatie-experts valt ons op dat de standaard veel aandacht besteedt aan onderwerpen die besproken moeten worden, maar nauwelijks aan de wijze waarop dat gesprek gevoerd wordt.
Effectieve consultcommunicatie vraagt vaardigheden zoals:
Deze vaardigheden bepalen uiteindelijk of transparantie daadwerkelijk wordt bereikt.
Opvallend is dat vragen stellen vrijwel geen expliciete plaats krijgt binnen de standaard, terwijl juist vragen stellen essentieel is voor goede communicatie. Transparantie ontstaat niet door zenden, maar door dialoog.
Wij adviseren daarom expliciet aandacht te besteden aan consultcommunicatie als professionele vaardigheid.
De onderliggende aanname in de standaard lijkt te zijn dat meer informatie automatisch leidt tot betere besluitvorming.
Uit communicatieonderzoek weten we dat dit niet het geval is.
Cliënten verschillen sterk in:
Werkelijke transparantie ontstaat daarom niet door maximale informatieverstrekking, maar door een professionele dialoog waarin dierenarts en cliënt samen bepalen welke informatie nodig is.
Een cliënt die expliciet aangeeft bepaalde informatie niet te willen ontvangen, zou niet alsnog verplicht geconfronteerd moeten worden met uitgebreide toelichtingen omdat de standaard dit voorschrijft.
St. Anna Advies ondersteunt het streven naar meer transparantie binnen de diergeneeskunde. Wij vrezen echter dat de huidige conceptstandaard op verschillende punten leidt tot een juridisering van het consult, een toename van administratieve lasten en een afname van professionele ruimte.
De standaard lijkt uit te gaan van volledigheid van informatie als doel op zich. In de praktijk van consultcommunicatie draait goede zorg echter om relevantie, afstemming en gezamenlijke besluitvorming.
Wij adviseren de werkgroep daarom de standaard sterker te baseren op:
Een professionele standaard moet dierenartsen ondersteunen in goede communicatie, niet verplichten tot een onuitvoerbare vorm van volledige informatieverstrekking en documentatie. Alleen dan draagt zij daadwerkelijk bij aan betere zorg voor dier, eigenaar en dierenarts.